ગોધરા,(પંચમહાલ) નવાઝ શેખ :-
ભારતના અંતરિક્ષ ક્ષેત્રમાં મહત્ત્વપૂર્ણ પ્રગતિ માટે ISRO અને રશિયાની અંતરિક્ષ એજન્સી Roscosmos વચ્ચે ટેક્નોલોજી સહયોગ અંગે ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે. આ ચર્ચાનો મુખ્ય મુદ્દો સેમી-ક્રાયોજેનિક એન્જિનની સપ્લાય અને ટેક્નોલોજી ટ્રાન્સફર છે, જે ભારતના ભવિષ્યના હેવી-લિફ્ટ લોન્ચ વાહનો માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે. ISROના વાર્ષિક અહેવાલ 2025-26 મુજબ આ માટેનો ડ્રાફ્ટ કરાર મંજૂરી માટે પ્રક્રિયામાં છે.
સેમી-ક્રાયોજેનિક એન્જિન શું છે?
સેમી-ક્રાયોજેનિક એન્જિન લિક્વિડ ઓક્સિજન અને કેરોસિનના મિશ્રણ પર આધારિત એક આધુનિક પ્રોપલ્શન ટેક્નોલોજી છે. આ એન્જિન વર્તમાન સિસ્ટમની સરખામણીમાં વધુ થ્રસ્ટ અને કાર્યક્ષમતા આપે છે, જેના કારણે ભારે પેલોડ લોન્ચ અને ડીપ-સ્પેસ મિશન શક્ય બને છે. આ ક્ષેત્રમાં રશિયાનો અનુભવ અને ટેક્નોલોજી ભારત માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે.
ISROનું સ્વદેશી એન્જિન વિકાસ
ISRO પોતાનું સેમી-ક્રાયોજેનિક એન્જિન વિકસાવવાના પ્રયત્નોમાં પણ આગળ વધી રહ્યું છે. માર્ચ 2025ના નિવેદન મુજબ, સંસ્થા 2000 kN થ્રસ્ટ ક્ષમતા ધરાવતા લિક્વિડ ઓક્સિજન/કેરોસિન આધારિત એન્જિનના ડિઝાઇન અને વિકાસમાં પ્રગતિ કરી રહી છે. આ એન્જિન LVM3 લોન્ચ વાહનના બૂસ્ટર સ્ટેજને વધુ શક્તિશાળી બનાવશે.
SC120 સ્ટેજનું મહત્વ
ISROનું લિક્વિડ પ્રોપલ્શન સિસ્ટમ્સ સેન્ટર (LPSC) SC120 નામના સેમી-ક્રાયોજેનિક સ્ટેજ પર કામ કરી રહ્યું છે, જે SE2000 એન્જિન દ્વારા સંચાલિત થશે. આ સ્ટેજ હાલના L110 કોર લિક્વિડ સ્ટેજને બદલીને પેલોડ ક્ષમતા વધારશે અને ભવિષ્યમાં લોન્ચ વાહનને વધુ શક્તિશાળી બનાવશે.
LVM3માં સુધારો
સેમી-ક્રાયોજેનિક ટેક્નોલોજી અને અપગ્રેડેડ ક્રાયોજેનિક સ્ટેજ સાથે LVM3ની પેલોડ ક્ષમતા 4 ટનથી વધીને લગભગ 5 ટન સુધી પહોંચશે. SE2000 એન્જિનમાં થ્રસ્ટ ચેમ્બર, પ્રી-બર્નર, ટર્બો પંપ, કંટ્રોલ સિસ્ટમ અને સ્ટાર્ટ-અપ મિકેનિઝમ જેવા મહત્વપૂર્ણ ઘટકો સામેલ છે. આ એન્જિન ઊંચા દબાણ અને અદ્યતન કમ્બશન ચક્ર સાથે કાર્ય કરે છે, જે તેની કાર્યક્ષમતાને વધુ મજબૂત બનાવે છે.
ભારત અને રશિયા વચ્ચેનો આ સહયોગ દેશના ડીપ-સ્પેસ મિશનને નવી ઊંચાઈએ પહોંચાડવામાં મહત્વપૂર્ણ સાબિત થઈ શકે છે.