ગોધરા,(પંચમહાલ) નવાઝ શેખ :-
Kalam Ki Sarkar News / Gujarat: મહિલાના સંપત્તિ અધિકાર અને ખેડૂત તરીકેના કાયદેસર દરજ્જા અંગે ગુજરાત હાઈકોર્ટે મહત્વપૂર્ણ ચુકાદો આપ્યો છે. જસ્ટિસ દિવ્યેશ એ. જોષીની ખંડપીઠે સ્પષ્ટ કર્યું કે ખેડૂત પરિવારમાં જન્મેલી પુત્રીનું લગ્ન થઈ જવાથી અથવા મહેસૂલી રેકોર્ડમાંથી તેનું નામ દૂર થઈ જવાથી તેનો ખેડૂત તરીકેનો દરજ્જો આપોઆપ સમાપ્ત થતો નથી.
આ કેસ જસુમતીબેન નવલદાસ દસાણી વિરુદ્ધ સ્ટેટ ઓફ ગુજરાત સાથે સંબંધિત હતો. કોર્ટએ પોરબંદર કલેક્ટર દ્વારા 19 ઓગસ્ટ 2016ના રોજ આપવામાં આવેલા આદેશને રદ કર્યો હતો અને 17 એપ્રિલ 1990ના રજિસ્ટર્ડ વેચાણ દસ્તાવેજોના આધારે થયેલી સંબંધિત મહેસૂલી એન્ટ્રીઓને પુનઃસ્થાપિત કરવાનો આદેશ આપ્યો હતો.
મહેસૂલી રેકોર્ડમાંથી નામ દૂર થવાથી દરજ્જો ખતમ નહીં થાય
કોર્ટ સમક્ષ મુખ્ય મુદ્દો એ હતો કે લગ્ન અને મહેસૂલી રેકોર્ડમાંથી નામ દૂર થયા બાદ પણ અરજદાર મહિલાને ખેડૂત તરીકેનો દરજ્જો પ્રાપ્ત રહે છે કે નહીં. કોર્ટના અવલોકન મુજબ, માત્ર મહેસૂલી નોંધમાંથી નામ હટાવવામાં આવ્યું હોય એટલા માટે કોઈ વ્યક્તિનો મૂળ ખેડૂત દરજ્જો સમાપ્ત થઈ જતો નથી.
કેસમાં રજૂ થયેલી વિગતો અનુસાર, અરજદારના દાદા ખેતીની જમીન ધરાવતા ખેડૂત હતા અને તેમની જમીન તેમના ત્રણ પુત્રોમાં વહેંચાઈ હતી, જેમાં અરજદારના પિતા પણ સામેલ હતા. આ આધારે અરજદાર ખેડૂત પરિવારની પુત્રી અને પૌત્રી હોવાથી તેના ખેડૂત દરજ્જા અંગેનો દાવો કોર્ટ સમક્ષ મહત્વપૂર્ણ બન્યો હતો.
1990ની જમીન ખરીદી બાદ વિવાદ ઊભો થયો
અરજદાર મહિલાએ ખેડૂત તરીકેનું પ્રમાણપત્ર મેળવી વર્ષ 1990માં ખેતીની જમીન ખરીદી હતી. બાદમાં તૃતીય પક્ષ દ્વારા આ જમીન વ્યવહારો સામે વાંધો ઉઠાવવામાં આવ્યો હતો અને અરજદાર ખેડૂત ન હોવાનો મુદ્દો રજૂ કરવામાં આવ્યો હતો.
આ વિવાદ બાદ મહેસૂલી સત્તાધિકારીઓ દ્વારા જમીન વ્યવહારો સાથે જોડાયેલી એન્ટ્રીઓ અંગે સુઓમોટો કાર્યવાહી હાથ ધરવામાં આવી હતી. લગભગ 19 વર્ષ બાદ શરૂ થયેલી આ કાર્યવાહી અંગે પણ હાઈકોર્ટે મહત્વપૂર્ણ નોંધ લીધી હતી.
કલેક્ટરનો 2016નો આદેશ હાઈકોર્ટે રદ કર્યો
હાઈકોર્ટે નોંધ્યું કે 1990માં થયેલી એન્ટ્રીઓ સામે લાંબા સમય બાદ સુઓમોટો કાર્યવાહી હાથ ધરવામાં આવી હતી. કોર્ટના ચુકાદા મુજબ, કાયદામાં ચોક્કસ સમયમર્યાદા ન હોય તો પણ આવી રિવિઝનલ સત્તાનો ઉપયોગ વાજબી સમયગાળામાં થવો જોઈએ.
કોર્ટે પોરબંદર કલેક્ટરના 19 ઓગસ્ટ 2016ના આદેશને રદ કરીને સંબંધિત મહેસૂલી એન્ટ્રીઓને પુનઃસ્થાપિત કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો.
કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંત પર પણ કોર્ટની નોંધ
કોર્ટએ વધુમાં નોંધ્યું કે કાર્યવાહી દરમિયાન કાયદામાં સુધારો કરવામાં આવ્યો હોય તો તેના આધારે અંતિમ નિર્ણય લેતા પહેલાં સંબંધિત પક્ષકારોને પોતાની રજૂઆત કરવાની યોગ્ય તક આપવી જરૂરી છે. યોગ્ય તક આપ્યા વિના બદલાયેલી જોગવાઈના આધારે નિર્ણય લેવો કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંતો સાથે સુસંગત નથી.
આ ચુકાદામાં હિન્દુ ઉત્તરાધિકાર કાયદા સહિત સંબંધિત કાયદાકીય જોગવાઈઓનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો.
