ગોધરા,(પંચમહાલ) નવાઝ શેખ :-
Kalam Ki Sarkar News / New Delhi: કરાર આધારિત કર્મચારીઓની ગ્રેચ્યુઇટી અંગે સુપ્રીમ કોર્ટે મહત્વનો ચુકાદો આપ્યો છે. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે જો મુખ્ય નિયોક્તા એટલે કે Principal Employer અને કોન્ટ્રાક્ટર મારફતે કામ કરતા કર્મચારીઓ વચ્ચે સીધો નિયોક્તા-કર્મચારી સંબંધ ન હોય, તો મુખ્ય કંપનીને તેમની ગ્રેચ્યુઇટી ચૂકવવા માટે જવાબદાર ઠેરવી શકાય નહીં. આ નિર્ણય ONGC સાથે જોડાયેલા કેસમાં આપવામાં આવ્યો હતો.
બોમ્બે હાઈકોર્ટનો આદેશ રદ, ONGC કેસમાં મહત્વનો નિર્ણય
જસ્ટિસ અહસાનુદ્દીન અમાનુલ્લાહ અને જસ્ટિસ મનમોહનની બેન્ચે Oil and Natural Gas Corporation Limited (ONGC) સાથે જોડાયેલા કેસમાં બોમ્બે હાઈકોર્ટના અગાઉના આદેશને રદ કર્યો હતો. બોમ્બે હાઈકોર્ટે ONGCને કોન્ટ્રાક્ટર મારફતે કામ કરતા કર્મચારીઓને ગ્રેચ્યુઇટી ચૂકવવા માટે જવાબદાર ઠેરવ્યું હતું.
સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું હતું કે કોન્ટ્રાક્ટર મારફતે રાખવામાં આવેલા કર્મચારીઓ અને મુખ્ય નિયોક્તા વચ્ચે સીધો નિયોક્તા-કર્મચારી સંબંધ ન હોય તો મુખ્ય નિયોક્તા પર ગ્રેચ્યુઇટી ચૂકવવાની જવાબદારી લાદી શકાય નહીં. કોર્ટે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું કે Gratuity Act હેઠળની Controlling Authority પાસે ગ્રેચ્યુઇટીની રકમની ગણતરી કરવાની સત્તા છે, પરંતુ તે વ્યક્તિ ગ્રેચ્યુઇટી ચૂકવવા માટે જવાબદાર છે કે નહીં તે અંગેનો વિવાદ નક્કી કરવાની સત્તા નથી.
કોર્ટે શું કહ્યું?
સુપ્રીમ કોર્ટે નોંધ્યું કે Controlling Authority દ્વારા ગ્રેચ્યુઇટી ચૂકવવાની જવાબદારી નક્કી કરવી તેના અધિકારક્ષેત્રની બહારની બાબત હતી. અદાલતે એ પણ માન્યું કે ONGCની તરફેણમાં Appellate Authority દ્વારા આપવામાં આવેલ નિર્ણયમાં હસ્તક્ષેપ કરીને બોમ્બે હાઈકોર્ટે યોગ્ય નિર્ણય કર્યો નહોતો.
અગાઉ ચૂકવાયેલી ગ્રેચ્યુઇટી પરત નહીં લેવાય
આ કેસમાં ONGC દ્વારા સંબંધિત કર્મચારીઓને દાવામાં દર્શાવાયેલી ગ્રેચ્યુઇટીની રકમ અગાઉ ચૂકવી દેવામાં આવી હતી. સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે કર્મચારીઓ પાસેથી આ રકમની કોઈ વસૂલાત કરવામાં આવશે નહીં.
ભારતમાં ગ્રેચ્યુઇટીના સામાન્ય નિયમો શું છે?
ભારતમાં ગ્રેચ્યુઇટીની ચુકવણી Payment of Gratuity Act, 1972 હેઠળ નિયંત્રિત થાય છે. સામાન્ય રીતે ગ્રેચ્યુઇટી કર્મચારીની સતત સેવા સાથે જોડાયેલી હોય છે અને કાયદા હેઠળ પાત્રતા માટે નિર્ધારિત શરતો લાગુ પડે છે. સુપ્રીમ કોર્ટના અગાઉના ચુકાદાઓમાં પણ ગ્રેચ્યુઇટીને કર્મચારી દ્વારા આપવામાં આવેલી લાંબી સેવા બદલ મળતા લાભ તરીકે માન્યતા આપવામાં આવી છે.
ફિક્સ્ડ-ટર્મ કર્મચારીઓ માટે ગ્રેચ્યુઇટીની જોગવાઈ
ફિક્સ્ડ-ટર્મ રોજગાર સાથે જોડાયેલા કર્મચારીઓ માટે ગ્રેચ્યુઇટી અંગે અલગ જોગવાઈઓ લાગુ પડે છે. જોકે, ફિક્સ્ડ-ટર્મ કર્મચારી અને કોન્ટ્રાક્ટર મારફતે કામ કરતા કર્મચારીને એકસરખી શ્રેણીમાં જોવામાં આવતા નથી. ONGC કેસમાં સુપ્રીમ કોર્ટનો મુખ્ય મુદ્દો એ હતો કે કોન્ટ્રાક્ટર મારફતે કામ કરતા કર્મચારીઓ અને Principal Employer વચ્ચે સીધો નિયોક્તા-કર્મચારી સંબંધ છે કે નહીં અને Controlling Authority પાસે Principal Employer પર ગ્રેચ્યુઇટીની જવાબદારી નક્કી કરવાની સત્તા છે કે નહીં.
કયા સંજોગોમાં ગ્રેચ્યુઇટી રોકી શકાય?
ગ્રેચ્યુઇટી રોકવા અથવા જપ્ત કરવા અંગે Payment of Gratuity Actમાં ચોક્કસ કાનૂની જોગવાઈઓ છે. ગંભીર ગેરવર્તણૂક અથવા કર્મચારીના કૃત્યના કારણે થયેલા નુકસાન જેવી પરિસ્થિતિઓમાં કાયદા મુજબ ગ્રેચ્યુઇટીના હિસ્સા પર અસર થઈ શકે છે. તેથી દરેક કેસમાં ગ્રેચ્યુઇટી રોકવાની કાર્યવાહી સંબંધિત કાનૂની જોગવાઈઓ અને કેસના તથ્યો પર આધારિત રહે છે.
